Stichtingsdagen van Braziliaanse steden

Wat is een stichtingsdag?

Een stichtingsdag is de verjaardag van een stad. In het Portugees heet die aniversário da cidade, en Brazilianen zeggen het letterlijk: ‘São Paulo wordt 472’. De datum verwijst meestal naar een concreet moment: de bouw van een fort, de eerste mis bij een missiepost, de eerste steen van een geplande hoofdstad of het koninklijk besluit waarmee een nederzetting een vila (stadje met eigen bestuur) werd. Soms is de keuze pas veel later gemaakt en is er discussie over. Fortaleza legde zijn datum pas in 1994 vast, en Recife deelt zijn verjaardag met buurstad Olinda.

De gemeente (prefeitura) organiseert er doorgaans een programma omheen: gratis concerten, tentoonstellingen, sportwedstrijden, vlaggenceremonies en vuurwerk. Of je vrij bent, hangt af van de stad. Gemeenten mogen volgens de federale wet (Lei 9.093/1995) maar een beperkt aantal eigen feestdagen hebben, dus niet elke stad geeft vrij. Sommige maken er een ponto facultativo van, een vrije dag voor gemeenteambtenaren. Meer over dat verschil lees je bij feestdagen in Brazilië.

Overzicht: veertien steden en hun verjaardag

Januari en maart: de koloniale kuststeden

Belém – 12 januari 1616

De Portugese kapitein Francisco Caldeira Castelo Branco bouwde aan de baai van Guajará het Forte do Presépio (nu Forte do Castelo); de nederzetting heette eerst Feliz Lusitânia. Belém werd de poort naar de Amazone. Het aniversário is een gemeentelijke vrije dag. Het grootste feest van de stad is overigens de Círio de Nazaré in oktober. Lees meer over de deelstaat Pará.

São Paulo – 25 januari 1554

Op die dag droegen de jezuïeten Manuel da Nóbrega en José de Anchieta de eerste mis op bij hun nieuwe college op de hoogvlakte van Piratininga. Het was de feestdag van de bekering van de apostel Paulus, vandaar de naam. Het Pateo do Collegio markeert die plek nog altijd. In de stad São Paulo is 25 januari een vrije dag, met een groot gratis cultureel programma. Zie de stadsgids São Paulo.

Rio de Janeiro – 1 maart 1565

Estácio de Sá stichtte São Sebastião do Rio de Janeiro aan de voet van de Pão de Açúcar (Suikerbroodberg), als basis om de Fransen uit de baai te verdrijven. De naam ‘rivier van januari’ gaat terug op Portugese zeevaarders die de baai in januari 1502 voor een riviermonding hielden. Het aniversário is géén vrije dag: Rio heeft zijn gemeentelijke feestdag op 20 januari, de dag van beschermheilige São Sebastião. Zie de stadsgids Rio de Janeiro.

Recife – 12 maart 1537

Recife viert zijn verjaardag op dezelfde dag als buurstad Olinda, die 12 maart als stichtingsdag hanteert. Voor Recife bestaat geen akte met een exacte datum; vastgesteld is alleen dat de havennederzetting in 1537 werd erkend. In Olinda is 12 maart een vrije dag, in Recife een gewone werkdag. In de Hollandse tijd liet Johan Maurits van Nassau hier Mauritsstad bouwen. Zie de stadsgidsen Recife en Olinda.

Salvador – 29 maart 1549

Op deze dag kwam Tomé de Sousa, de eerste gouverneur-generaal van Brazilië, aan in de Baía de Todos os Santos om de nieuwe hoofdstad te stichten. Salvador bleef tot 1763 de hoofdstad van de kolonie; in 1624–1625 was de stad kort in handen van de West-Indische Compagnie. De verjaardag wordt gevierd met muziek en culturele evenementen. Lees meer over Bahia.

April: Fortaleza en Brasília

Fortaleza – 13 april 1726

Op 13 april 1726 werd de nederzetting rond het fort officieel een vila. Het gebied is ouder: in 1649 bouwden de Nederlanders hier Fort Schoonenborch, waarop de Portugezen later het Forte de Nossa Senhora da Assunção bouwden. De gemeente legde de verjaardag pas in 1994 bij wet vast. Normaal is het geen vrije dag, maar in 2026 kreeg de stad voor haar driehonderdste verjaardag eenmalig een gemeentelijke feestdag. Zie de stadsgids Fortaleza.

Brasília – 21 april 1960

President Juscelino Kubitschek opende de nieuwe hoofdstad op 21 april 1960, bewust op de dag van Tiradentes. Het stadsplan (Plano Piloto) is van Lúcio Costa, de gebouwen zijn van Oscar Niemeyer, en sinds 1987 staat Brasília op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Omdat 21 april een nationale feestdag is, is de verjaardag altijd een vrije dag. Zie de stadsgids Brasília.

Oktober tot december: van de Amazone tot de kust

Porto Velho – 2 oktober 1914

Porto Velho ontstond als bouwkamp van de spoorlijn Madeira-Mamoré, aangelegd om rubber langs de stroomversnellingen van de Madeira te vervoeren. Op 2 oktober 1914 maakte een wet van de deelstaat Amazonas de plaats tot zelfstandige gemeente; het gemeentebestuur werd op 24 januari 1915 geïnstalleerd, dus de stad heeft eigenlijk twee verjaardagen. Pas in 1943 werd Porto Velho hoofdstad van het nieuwe federale territorium dat later Rondônia heette. 2 oktober is een gemeentelijke vrije dag. Lees meer over Rondônia.

Goiânia – 24 oktober 1933

Op deze dag legde Pedro Ludovico Teixeira de eerste steen van Goiânia, de geplande nieuwe hoofdstad die de koloniale Cidade de Goiás verving. Stedenbouwkundige Attílio Corrêa Lima ontwierp de stad; het centrum heeft veel art-decogebouwen. De verjaardag is een gemeentelijke vrije dag. Proef dan de streekkeuken: rijst met pequi (pas op voor de stekels in de pit), pamonha van maïs en empadão goiano. Lees meer over Goiás.

Manaus – 24 oktober 1669

Kapitein Francisco da Mota Falcão bouwde bij de monding van de Rio Negro het Forte de São José da Barra do Rio Negro; die datum geldt sinds lang als geboortedag van de stad. In 1848 werd de nederzetting een stad, en dankzij de rubberhausse kreeg Manaus in 1896 het beroemde Teatro Amazonas. De verjaardag is een gemeentelijke vrije dag met concerten en vuurwerk. Zie de stadsgids Manaus.

Maceió – 5 december 1815

Bij koninklijk besluit van Dom João VI werd Maceió op 5 december 1815 een vila, los van het oude Alagoas (nu Marechal Deodoro). Sinds 1839 is het de hoofdstad van de deelstaat. De festiviteiten lopen vaak van 5 tot 9 december; de gemeente kondigt per jaar af of het een ponto facultativo wordt. Lees meer over Alagoas.

Belo Horizonte – 12 december 1897

Belo Horizonte is een geplande hoofdstad die het afgelegen Ouro Preto verving. Ingenieur Aarão Reis leidde het ontwerp, en op 12 december 1897 werd de stad ingehuldigd als Cidade de Minas; de huidige naam kwam in 1901. Rond de verjaardag organiseert de gemeente gratis shows en activiteiten. De gemeentelijke vrije dag valt wel op 8 december (Nossa Senhora da Conceição). Zie de stadsgids Belo Horizonte.

Natal – 25 december 1599

Natal betekent ‘Kerstmis’: de stad werd op eerste kerstdag 1599 gesticht bij het Forte dos Reis Magos, waarvan de bouw op Driekoningen 1598 begon aan de monding van de Potengi. Van 1633 tot 1654 hielden de Nederlanders het fort bezet als Kasteel Keulen. De verjaardag valt samen met Kerstmis, dus iedereen is vrij. Zie de stadsgids Natal en lees meer over kerst in Brazilië.

Rio Branco – 28 december 1882

De rubbertapper Neutel Maia stichtte op 28 december 1882 aan de Rio Acre de rubberplantage Empresa, de kern van de huidige hoofdstad. Acre hoorde toen nog niet bij Brazilië: dat werd pas geregeld in het Verdrag van Petrópolis van 1903. De verjaardag is een gemeentelijke vrije dag en wordt gevierd met optochten en tacacá, een hete soep met tucupi (maniokbouillon) en garnalen. Lees meer over Acre.

Tips voor reizigers

• Kijk vooruit: is de verjaardag een vrije dag, dan zijn banken en gemeentelijke diensten dicht en kunnen musea andere openingstijden hebben.
• Doe mee: het programma is meestal gratis en staat op de site van de prefeitura. Een mooie kans om de stad te zien zoals de inwoners haar vieren.
• Combineer slim: in Brasília (21 april) en Natal (25 december) valt de verjaardag op een nationale feestdag, wat zorgt voor een extra druk lang weekend. Bekijk de nationale feestdagen en de beste reistijd.