Dag van de Arbeid op 1 mei: Dia do Trabalho in Brazilië

Hoe 1 mei een feestdag werd

De Dag van de Arbeid is internationaal. De datum gaat terug op mei 1886, toen in de Verenigde Staten honderdduizenden arbeiders staakten voor een werkdag van acht in plaats van twaalf uur. In Chicago liep dat uit op geweld: op 4 mei ontplofte een bom bij een bijeenkomst op het Haymarket-plein, en daarna vielen er doden en gewonden. Wie de bom gooide, is nooit opgehelderd. In veel landen werd 1 mei daarna de dag van de arbeidersbeweging.

In Brazilië maakte president Artur Bernardes er een officiële feestdag van. Bij Decreto 4.859 van 26 september 1924 verklaarde hij 1 mei tot nationale feestdag, gewijd aan de verbroedering van de arbeiders over de hele wereld en aan de herdenking van de ‘martelaren van de arbeid’. Omdat het decreet in september verscheen, was 1 mei 1925 de eerste keer dat de dag landelijk vrij was.

Sinds 1949 staat 1 mei in de algemene feestdagenwet, Lei 662, samen met 1 januari, 7 september, 15 november en 25 december. Die lijst is later aangevuld, onder meer met Tiradentes op 21 april. Het hele overzicht staat bij feestdagen in Brazilië.

Getúlio Vargas en de Dag van de Arbeid

Geen president drukte zo’n stempel op 1 mei als Getúlio Vargas. Hij kwam in 1930 aan de macht en regeerde van 1937 tot 1945 als dictator in zijn Estado Novo (‘Nieuwe Staat’); meer daarover bij de geschiedenis van Brazilië. Onder Vargas werd 1 mei de dag waarop de regering haar arbeidswetten presenteerde, voor een menigte die met officiële festiviteiten bijeen was gebracht.

• 1 mei 1940: het minimumloon. Met Decreto-Lei 2.162 voerde Vargas het salário mínimo in. Het gold in het hele land, maar de bedragen verschilden per plaats en stonden in een tabel bij het decreet. Hij kondigde het aan in São Januário, het stadion van voetbalclub Vasco da Gama in Rio de Janeiro.
• 1 mei 1943: de CLT. Met Decreto-Lei 5.452 kwam de Consolidação das Leis do Trabalho (CLT): één wetboek waarin de arbeidswetten werden samengebracht, ook het minimumloon. De CLT trad op 10 november 1943 in werking. Het Congres was sinds 1937 gesloten, dus de wet kwam er zonder parlementair debat. Met veel wijzigingen geldt de CLT nog steeds.

Vaak wordt verteld dat Vargas ook de CLT in het stadion São Januário afkondigde. Volgens de kranten uit die tijd klopt dat niet: in 1943 sprak hij vanaf het balkon van het ministerie van Arbeid in Rio.

Dia do Trabalho of Dia do Trabalhador?

Je hoort beide namen, en beide zijn gangbaar. In de wet heet de feestdag Dia do Trabalho (Dag van de Arbeid): zo noemt Lei 7.466 van 23 april 1986 hem. Die wet bepaalde ook dat 1 mei altijd op de dag zelf wordt gevierd, ook toen een wet uit 1985 andere feestdagen naar de maandag verschoof.

In het dagelijks leven zeggen veel Brazilianen liever Dia do Trabalhador (Dag van de Arbeider). Die naam legt de nadruk op de werkende mens, de wettelijke naam op het werk zelf.

Hoe 1 mei nu gevierd wordt

Voor de meeste Brazilianen is 1 mei gewoon een vrije dag. Voor de vakbonden is het de dag om hun eisen te laten horen. De vakbondscentrales (centrais sindicais), zoals de CUT, houden manifestaties in de hoofdsteden en andere grote steden.

In São Paulo wisselt de vorm per jaar. In 2025 kwamen de centrales samen op de Praça Campo de Bagatelle, in het noorden van de stad. In 2026 waren de acties juist verspreid over de stad en de deelstaat, onder meer in Campinas, Santos en São Bernardo do Campo; de Avenida Paulista was die dag al door andere groepen gereserveerd. Ook in Belo Horizonte, Brasília, Maceió en Aracaju waren er bijeenkomsten.

De belangrijkste eis van de laatste jaren is het einde van de escala 6x1, het rooster van zes dagen werken en één dag vrij, en een kortere werkweek dan de huidige 44 uur, zonder loonverlies.

Praktisch: wat betekent 1 mei voor reizigers?

• Wat is dicht. Banken (pinautomaten en apps werken wel), de beurs, de post (Correios) en de meeste overheidsdiensten. Regel geldzaken dus vooraf; zie geld.
• Wat is open. Winkelcentra, bars en restaurants zijn meestal open. Winkels in de straat kiezen zelf, soms met kortere openingstijden. Hoe het openbaar vervoer rijdt, beslist elke stad zelf; reken op een zondagsdienstregeling.
• Lang weekend. Valt 1 mei op een dinsdag of donderdag, dan maken veel Brazilianen er met een brugdag een feriadão (lang weekend) van. Het datablok op deze pagina laat zien op welke dag 1 mei de komende jaren valt.
• Drukte. In een lang weekend zijn wegen, bussen en vluchten naar de kust en het binnenland vol. Boek je vervoer en overnachting op tijd.
• Manifestaties. Rond vakbondsbijeenkomsten kan het druk zijn en kunnen straten dicht zijn. Houd in grote menigten je spullen dicht bij je; meer tips bij veiligheid.