De vijf regio's van Brazilië

De vijf regio's in één overzicht

De regio's zijn een indeling van het IBGE (Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística), het Braziliaanse statistiekbureau. Ze hebben geen eigen regering; het bestuur ligt bij de deelstaten. De huidige indeling stamt in grote lijnen uit 1969–1970. In 1988 werd Tocantins afgesplitst van Goiás en bij het Norte ingedeeld.

Het contrast is groot: in het Sudeste woont 41,6 procent van alle Brazilianen op ongeveer een tiende van het grondgebied, terwijl het Norte bijna de helft van het land beslaat met minder dan 9 procent van de bevolking. Het Norte alleen is al ruim negentig keer zo groot als Nederland. De basisfeiten over het hele land vind je bij Brazilië in het kort, de grootste steden bij de grootste steden van Brazilië.

Klimaat, bezienswaardigheden en eten per regio

Een reiziger wil vooral weten hoe het er is, wat je er ziet en wat je er eet. In één tabel:

Het weer verschilt per regio zo sterk dat er geen beste reistijd voor heel Brazilië bestaat; per bestemming staat die bij de beste reistijd.

Norte: Amazone en regenwoud

Het Norte is de grootste regio: bijna de helft van Brazilië, grotendeels bedekt met Amazoneregenwoud en doorsneden door de Amazone en haar zijrivieren. Steden liggen vaak aan het water, en veel plaatsen zijn alleen per boot of vliegtuig bereikbaar. Het klimaat is equatoriaal: het hele jaar warm en vochtig, met een uitgesproken regentijd in de eerste helft van het jaar.

Wat je er ziet: boottochten en jungle-lodges vanuit Manaus, het operagebouw Teatro Amazonas uit de tijd van de rubberhandel en de Encontro das Águas (ontmoeting der wateren), waar de donkere Rio Negro en de lichtbruine Rio Solimões kilometers naast elkaar stromen voordat ze mengen. Belém, bij de monding van de Amazone, is bekend om de markt Ver-o-Peso en een keuken met açaí en tucupi (een gele saus van gekookt maniocsap). In Tocantins ligt Jalapão, met oranje duinen en heldere bronnen.

Deelstaten: Acre, Amapá, Amazonas, Pará, Rondônia, Roraima en Tocantins.

Nordeste: stranden, geschiedenis en Afro-Braziliaanse cultuur

Het Nordeste telt negen deelstaten en heeft de langste kust van de vijf regio's: palmstranden, koraalriffen, natuurlijke zwembaden en duinen. Hier begon de Portugese kolonisatie, en hier lag ook Nederlands-Brazilië (1630–1654). De Afrikaanse invloed is groot, vooral in Bahia, en je hoort en proeft die in muziek, religie en keuken. Aan de kust is het het hele jaar tropisch warm, al verschilt de regentijd per kuststrook. Landinwaarts ligt de sertão, een droog binnenland met de caatinga, een doornig droogbos dat alleen in Brazilië voorkomt.

Wat je er ziet: het kleurrijke historische centrum Pelourinho in Salvador, de eerste hoofdstad van Brazilië; de Nederlandse sporen en de frevo in Recife en het koloniale Olinda; de natuurlijke zwembaden van Porto de Galinhas en de beschermde eilandengroep Fernando de Noronha; de kust van João Pessoa, Natal en Pipa; Fortaleza als startpunt voor Jericoacoara en Cumbuco; de duinen en lagunes van Lençóis Maranhenses; en in Piauí Parnaíba, kitesurfdorp Barra Grande en de hoofdstad Teresina. Bij Salvador ligt ook het eilanddorp Morro de São Paulo. Over frevo, forró en axé lees je meer bij muziek en dans.

Deelstaten: Alagoas, Bahia, Ceará, Maranhão, Paraíba, Pernambuco, Piauí, Rio Grande do Norte en Sergipe.

Centro-Oeste: savanne, Pantanal en de hoofdstad

Het Centro-Oeste is het hart van het land: een hoogvlakte met de cerrado, een tropische savanne met een enorme rijkdom aan planten, en in het zuidwesten de Pantanal, een van de grootste zoetwatermoerassen ter wereld en een van de beste plekken in Zuid-Amerika om dieren te zien. Het klimaat kent een duidelijke droge tijd (ongeveer mei tot september) en een natte tijd. Met 17,4 miljoen inwoners is het de minst bevolkte regio; landbouw en veeteelt bepalen er een groot deel van de economie.

Wat je er ziet: de modernistische architectuur van Brasília; de watervallen en canyons van Chapada dos Veadeiros; het koloniale goudzoekersstadje Pirenópolis; de warmwaterbronnen van Caldas Novas; en verder de Pantanal (via Cuiabá of Campo Grande), het heldere snorkelwater rond Bonito en de rotswanden van Chapada dos Guimarães. Een route door de regio staat bij het Midden-Westen in drie weken.

Deelstaten: Goiás, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul en het Federaal District.

Sudeste: grote steden, bergen en barok

Het Sudeste is het economische zwaartepunt van Brazilië: hier wonen 89 miljoen mensen en liggen de twee grootste steden, São Paulo en Rio de Janeiro. Het landschap wisselt van een tropische kust met resten Atlantisch regenwoud (Mata Atlântica) tot een bergachtig binnenland waar het in de winter fris kan worden. De goudkoorts van de achttiende eeuw liet in Minas Gerais rijk versierde barokke stadjes na, en de heuvels van Minas Gerais en São Paulo leveren het grootste deel van de Braziliaanse koffie.

Wat je er ziet: de stranden en bergen van Rio de Janeiro; musea, eten en nachtleven in São Paulo; Belo Horizonte met het Pampulha-complex van Oscar Niemeyer; het barokke Ouro Preto (zie ook de roadtrip door Minas Gerais); het koloniale kustplaatsje Paraty; het autovrije eiland Ilha Grande; en het helderblauwe water van Arraial do Cabo.

Deelstaten: Espírito Santo, Minas Gerais, Rio de Janeiro en São Paulo.

Sul: koeler, groener en Europees getint

Het Sul is de kleinste regio (ongeveer 7 procent van het land) en ligt grotendeels ten zuiden van de Steenbokskeerkring. Het klimaat is subtropisch, met warme zomers en koele winters; in de hoogste delen van Santa Catarina en Rio Grande do Sul valt soms zelfs sneeuw. Duitse, Italiaanse, Poolse en Oekraïense immigranten hebben de regio sterk gekleurd: je ziet het aan vakwerkhuizen, wijngaarden in de Serra Gaúcha en bierfeesten. In Rio Grande do Sul leeft de gaúcho-cultuur, met churrasco (vlees van de grill) en chimarrão, bittere maté-thee uit een kalebas.

Wat je er ziet: de groene stad Curitiba; de tientallen stranden van het eiland Florianópolis; de watervallen van Iguazu bij Foz do Iguaçu; het bergstadje Gramado en de haarspeldbochten van de Serra do Rio do Rastro. Routes vind je bij het zuiden in vier weken en Curitiba en Paraná met de auto.

Deelstaten: Paraná, Rio Grande do Sul en Santa Catarina.

Alle 26 deelstaten en het Federaal District

Elke deelstaat (estado) heeft een eigen gouverneur, parlement en hoofdstad, en een officiële afkorting van twee letters die je op nummerborden en in adressen ziet. Het Federaal District rond Brasília is geen deelstaat, maar wordt vaak meegeteld: samen zijn het de 27 sterren op de Braziliaanse vlag.

São Paulo is met 46,2 miljoen inwoners veruit de grootste deelstaat, ruim tweeënhalf keer zoveel als Nederland; Roraima is met 0,76 miljoen de kleinste. In oppervlakte is Amazonas de grootste en Sergipe de kleinste.

Welke regio past bij jouw reis?

• Eerste keer Brazilië: het Sudeste (Rio de Janeiro, Paraty, Minas Gerais), eventueel met de watervallen van Iguazu in het Sul; zie twee weken Brazilië.
• Zon en strand tijdens onze winter: de kust van het Nordeste.
• Natuur en dieren: het Norte voor de Amazone, het Centro-Oeste voor de Pantanal en de cerrado.
• Cultuur en geschiedenis: de koloniale steden van het Nordeste en Minas Gerais, en de architectuur van Brasília.
• Koeler en Europees getint: het Sul.

Voor combinaties van regio's kun je terecht bij reisroutes, en alle gidsen staan bij bestemmingen.