Taal in Brazilië: Braziliaans Portugees

Portugees, maar dan Braziliaans

Volgens artikel 13 van de Braziliaanse grondwet is Portugees de officiële taal van het land. Dat is een erfenis van de kolonisatie: na de landing van Pedro Álvares Cabral in 1500 werd Brazilië een Portugese kolonie, terwijl de buurlanden Spaans werden. Meer daarover lees je bij de geschiedenis van Brazilië.

Brazilië is verreweg het grootste Portugeestalige land ter wereld, met meer dan 200 miljoen inwoners (zie Brazilië in het kort). Het is een van de negen lidstaten van de CPLP, de Gemeenschap van Portugeestalige Landen. De andere zijn Portugal, Angola, Mozambique, Kaapverdië, Guinee-Bissau, São Tomé en Principe, Oost-Timor en Equatoriaal-Guinea.

In vijf eeuwen kreeg het Portugees in Brazilië een eigen klank en woordenschat, met invloeden uit inheemse talen, Afrikaanse talen en de talen van latere immigranten. Brazilianen en Portugezen begrijpen elkaar, maar horen meteen waar de ander vandaan komt. Sinds het spellingsakkoord van 1990, het Acordo Ortográfico, schrijven beide landen grotendeels hetzelfde. In Brazilië geldt die spelling sinds 2009, al blijven er verschillen.

Verschillen met het Portugees in Portugal

• Aanspreken: in het grootste deel van Brazilië zeg je você (jij/u), in Portugal hoor je veel vaker tu. In het zuiden en delen van het noorden van Brazilië is tu wel gangbaar.
• Bezig zijn: een Braziliaan zegt estou falando (ik ben aan het praten), een Portugees estou a falar.
• Zinsbouw: Brazilianen zetten voornaamwoorden vaak vóór het werkwoord (me dá, geef me), Portugezen erachter (dá-me).
• Klank: Brazilianen spreken klinkers voller en duidelijker uit; in Portugal worden onbeklemtoonde klinkers vaak bijna ingeslikt. Daardoor vinden veel buitenlanders Braziliaans Portugees makkelijker te verstaan.

Ga je Portugees leren voor een reis naar Brazilië, kies dan een cursus of app met de Braziliaanse variant. Tips vind je bij Portugees leren in Nederland.

Uitspraak: zo klinkt Braziliaans

Braziliaans Portugees klinkt zangerig en zacht. Met deze vuistregels herken je namen en woorden een stuk sneller; de uitspraak verschilt wel per regio.

In Rio de Janeiro klinkt een s aan het eind van een lettergreep als ‘sj’ (mais: ‘maisj’), en in grote delen van het Nordeste blijven t en d gewoon hard. Zo hoor je vaak waar iemand vandaan komt.

20 handige zinnen met uitspraak

Met deze zinnen red je je in een restaurant, in een winkel en onderweg. De uitspraak is een benadering in Nederlandse klanken: hoofdletters geven de klemtoon, ‘(n)’ betekent dat je de klank door je neus zegt, zonder een echte n. Een r aan het eind van een woord is in Brazilië zacht of valt bijna weg.

Meer zinnen voor noodgevallen, zoals een kwijtgeraakt paspoort of een dokter, staan bij je reis voorbereiden. Wat je bestelt, lees je bij de recepten in de Braziliaanse keuken.

Woorden en gebaren die je de hele dag tegenkomt

• Beleza! – prima, top (letterlijk: schoonheid)
• Legal – leuk, cool
• Tá / Tá bom – oké
• Com certeza – zeker weten
• Nossa! – wauw, jeetje
• Saúde! – proost! (en: gezondheid, na een nies)
• Delícia / gostoso – heerlijk, lekker
• Saudade – het gemis of verlangen naar iets of iemand; een woord waar Brazilianen trots op zijn

De duim omhoog (joinha) gebruiken Brazilianen voortdurend als ‘oké’ of ‘bedankt’. Het oké-gebaar met duim en wijsvinger in een rondje kun je beter laten: dat wordt als grof gezien.

Kom je met Engels of Spaans verder?

Reken er niet op. In de EF English Proficiency Index 2025 staat Brazilië op plaats 75 van 123 landen en gebieden, in de groep met een lage beheersing van het Engels. In internationale hotels, op luchthavens en bij reisbureaus red je je meestal wel; in restaurants, bussen, winkels en buiten de toeristische plekken veel minder.

Spaans helpt vooral bij het lezen, want veel woorden lijken op elkaar. Gesproken is het verschil groter, en Brazilianen vinden het niet altijd prettig als je zomaar Spaans tegen ze praat. Een mengtaal van allebei heet in Brazilië portunhol.

Zo pak je het aan:

• Download vooraf een vertaal-app met offline Portugees en cameravertaling voor menukaarten en borden.
• Leer de zinnen hierboven; Brazilianen waarderen het echt als je een paar woorden probeert.
• Schrijf adressen en namen op, of laat ze op je telefoon zien: dat werkt beter dan uitspreken.
• Wil je meer leren, kijk dan bij Portugees leren voor apps, cursussen en het Celpe-Bras-examen.

Inheemse talen en andere talen

Portugees is niet de enige taal van Brazilië. Bij de volkstelling van 2022 (Censo 2022) telde het IBGE 295 inheemse talen, gesproken door 391 inheemse volken; in totaal rekenden ongeveer 1,7 miljoen mensen zich tot een inheems volk. De meest gesproken inheemse taal is het Tikúna, in het westen van Amazonas. In de gemeente São Gabriel da Cachoeira, ook in Amazonas, zijn sinds 2002 het Nheengatu, het Tukano en het Baniwa naast het Portugees officieel erkend.

Ook talen van immigranten leven voort. In Santa Maria de Jetibá (Espírito Santo) is het Pomerano, een Nederduits dialect, een officiële tweede taal, en in Serafina Corrêa (Rio Grande do Sul) het Talian, dat teruggaat op het Venetiaans van Italiaanse immigranten. De Braziliaanse Gebarentaal (Libras) is sinds 2002 bij wet erkend.

Het Portugees zelf zit vol leenwoorden. Uit het Tupi komen bijvoorbeeld abacaxi (ananas), mandioca (cassave), capivara en maracujá (passievrucht), en ook plaatsnamen als Iguaçu. Uit Afrikaanse talen kwamen onder meer samba en caçula (het jongste kind). Maracujá proef je bijvoorbeeld in suco de maracujá.